İndirgemeci ve holistik yaklaşımlar

Kas 3, 2011 by

Özellikle Kopernik, Galileo ve Newton’dan sonra daha bir yerine oturan bilimsel metodoloji indirgemecilik (reductionism) üzerine mebni idi. İndirgemeci yaklaşım bir sistemi yani bir bütünü parçalarına bölerek inceler. Zira bu paradigmayı oluşturan ön kabulü ‘bütün = parçalarının toplamı’ denklemidir. Basit sistemlerin hemen hepsinde bu yaklaşım gayet başarılı sonuçlar almıştır. Yalnız kompleks sistemleri incelemede çok zayıf ve yetersiz kaldığı için günümüzde bazı bilimadamlar alternatif yaklaşımlar arayışı içine girdiler.

Bilimdeki bu indirgemeci yaklaşım mantık ve felsefede ‘analitik düşünce’ şeklinde kendini gösterir. Bilim kainatta görünen maddi sistemleri incelerken felsefe ve mantık ise kelimelerin ve kavramların oluşturduğu sistemler olan fenomen yada olguları inceler. Bu olguları analiz etmek, parçalara bölmek ve parçaları tek tek ele almak demektir. Aynı şekilde arka planda eğer parçalar anlaşılırsa bütünün de anlaşılacağı fikri vardır. Bu tarz analizler salt akıl ve Aristo’nun çift değerli (doğru-yanlış) mantığı ile yapılabilir. Ancak Kant’ın da (Critique of Pure Reason kitabında) belirttiği ve bir çok başka düşünürün de kabul ettiği bir hakikat da vardır ki, tanrı gibi her kavramla alakadar olan muhit bazı olgular salt akıl ile analitik olarak anlaşılamaz.

Gerek bilimdeki indirgemeci yaklaşım, gerekse mantıktaki analitik düşünce şimdilerde henüz tam yerine oturmamış ve rayını tam bulmamış olan bir kavramla karşılaşıyorlar. ‘Bütün parçaların toplamıdır’ görüşünün aksine ‘bütün parçaların toplamından fazladır’ apriorisine sahip olan holistik (bütüncül) yaklaşımın ortaya attığı ‘emergence’ kavramı (viki’de ‘belirme’ diye çevirmişler), kompleks sistemleri incelemede ümit verdiği gibi, bir çok şeyle alakadar olan ve çok şeyi ihata eden kompleks fenomenleri anlamada da harika bir araç sunuyor. Emergence esasında bütünün parçaların toplamından fazla olan kısmıdır. Parçaların uyumuyla beliren (emerge) kavramlar, hem bütün parçalardan aşkındır (transcendent), hem de bütün parçalara içkindir (immanent).

Related Posts

Share This

0 Comments

Trackbacks/Pingbacks

  1. Hakikate ulaştığımızı nasıl anlarız? | Yeryüzü Mirasçıları - [...] Bütüncül, holistik bir bakış lazımdır.Holistik ve indirgemeci nazarlar üzerine yazdığım yazıya bakabilirsiniz. Jig-saw puzzle’lar vardır, büyük bir resim küçük …

Leave a Reply